نقش عمرو عاص در مبارزه با امام علی(ع)
بنابر منابع تاریخ اسلام، عمرو عاص در ماجرای جنگ معاویه با امام علی(ع)، مشاور معاویه بود و اکثری از نقشه‌ها و مکر‌های سپاه شام را خویش پیاده سازی میکرد. به عنوان مثال گفته‌اند وقتی که عثمان کشته شد و علی(ع) به سماجت موفق مسلمان‌ها خلافت را عهده دار شد، علی(ع) پیکی سوی معاویه ارسال کرد و از وی خواست تا مانند دیگر مسلمان ها بیعت نماید. معاویه به‌دنبال اعلام خلافت خویش بود و به این رو پاسخی نداد و با عمرو عاص مشاوره تاج گل در مشهد کرد.
تاج گل مصنوعی در مشهد
تاج گل ترحیم در مشهد
تاج گل تبریک در مشهد
تاج گل خیریه در مشهد
تاج گل تسلیت مشهد
تاج گل ترحیم مشهد
تاج گل افتتاحیه مشهد
تاج گل طبیعی مشهد
تشریفات بزرگ مشهد
عمرو بدو اظهار کرد که تو خیر سوابق علی در اسلام و خیر بضاعت و توان رقابت با اورا داری. به‌این رو آغاز بایستی علی را در بین شامیان به‌تیتر آدم کش عثمان معرفی کنی و به خونخواهی عثمان برخیزی و به این شیوه راه و روش را برای ادعای خلافت برای خویش گشوده کنی. معاویه عهده دار شد و با نقشه‌ای که با عمرو عاص کشید، در شام تبلیغ کرد که علی(ع) قتل کننده عثمان میباشد و با عذر و بهانه کردن خون عثمان قضیه را برای نبرد با علی(ع) و اعلام ادعای خلافت خویش گشوده کرد. عمرو در مقابل همیاری با معاویه از وی پیمان گرفته بود که والی مصر خواهد شد.[۲۳] علی(ع) بعداز اگاهی از نقشه معاویه و عمرو عاص، به آنها طومار نوشت و در طومار به عمرو به وی هشدار اعطا کرد که همیاری با معاویه به صلاح وی وجود ندارد اما عمرو عاص در جواب از علی(ع) خواست تا از خلافت گوشه گیرد و عمل را به شورا بسپارد.[۲۴]
عمرو در نبرد صفین، مشاور و از فرماندهان ارشد سپاه معاویه و بیان کننده فرمانده سواره نظام بود.[۲۵] به نقل برخی منابع، عمرو در مبارزه صفین با علی(ع) رو‌به‌رو شد و وقتی که علی(ع) قصد حمله به اورا داشت، عورت خویش را آشکار کرد و علی(ع) از وی رو برگرداند و به این ترتیب، عمرو از مرگ حتمی نجات یافت.[۲۶][یادداشت ۲] عمرو عاص در قصیده دارای اسم و رسم به جلجلیه که برای معاویه نوشته به حوادثی به عنوان مثال این اتفاق اشاره نموده است
عمرو عاص
[از ]
و حین ازاح جیوش الضلا
ل و افاک کالاسد المبسل
و قد ضاق منک علیک الخناق
و صار بک الرحب کالفلفل...
فقمت على عجلتى رافعا
و اکشف عن سوأتى أذیلى
فستر عن وجهه و انثنى
حیاء و روعک لم یعقل
در آن دم که آن یکه تاز دلیر
براند از در بین آن سپاه شریر
چو شیرى دمان خشمگین حمله ور
تو از واهمه با خاطرى مالامال شرر
ز اینجانب راهکار مى خواستى و مفر
ز چنگال حیدر شه حَیّه در...
بر این سیره اینجانب دسیسه ها ساختم
به دانایی این دستور پرداختم
نمودم عیان عورتم بى تفکر
بدادم بدن اندر اینگونه عار و ننگ
شه اولیا از حجب فیس بتافت
دل بى قرار تو آهسته یافت.
[۲۸] در نبرد صفین زمانی گروهی به فرماندهی صاحب و مالک اشتر نخعی مقاومت سپاه شام را ناکامی و چیزی به موفقیت بی نقص سپاه علی(ع) نمانده بود، عمرو به معاویه توصیه کرد که در میان لشکر وی قرآن پخش نمایند و لشکریان قرآن را بر نیزه و تقاضا نمایند که پیکار متوقف گردد و قرآن دربین آنان داوری نماید. این دسیسه عمرو عاص سبب شد تا سپاه شام از باخت رهایی یابد و ماجرای حکمیت پیش آید.[۲۹]
عمرو عاص در ماجرای حکمیت نماینده شام در مقابل ابوموسی اشعری نماینده کوفه بود. وی ابوموسی را راضی کرد که رأی آخری حکمیت این باشد که هم علی(ع) و هم معاویه از خلافت برکنار شوند و عمل به شورا ودیعه گردد. روز اعلام لحاظ، ابوموسی طبق قرار در آغاز به منبر رفت و علی(ع) را خَلْع کرد؛ اما عمرو مغایر قرار، معاویه را به خلافت نصب کرد و به این ترتیب، ماجرای حکمیت به سود‌ای جز نجات سپاه شام از ناکامی نیانجامید.[۳۰]
پانویس
ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ۱۹۹۲م، ج۳، ص۱۱۸۴.
ابن ابی الحدید، گستردن نهج البلاغه، نشر دهنده: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، ج۶، ص۲۸۳
دایرة المعارف والا اسلامی، مدخل عمرو بن عاص
نهج البلاغة، صبحی باتقوا، نشر دهنده: قم، مركز البحوث الاسلاميه ۱۳۷۴ش، خطبه ۸۴؛ ابن ابی الحدید، گستردن نهج البلاغه،منتشر کننده: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، ج۶، ص۲۸۰.
مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ۱۳۸۶، ج۳، ص ۴۶۵.
.تحت عنوان مثال رجوع‌کنید به: سبحانی، نور ولایت، ۱۳۷۴ش، ص۷۶۱،۶۲۲،۶۸۰،۶۸۱؛ مطهری، جاذبه ودافعه علی، ۱۴۰۲ش، ۱۴۴۵ق، ص۱۰۴؛ مکارم، نهج البلاغه با ترجمه جاری فارسی،۱۳۸۴ش،ص، ۴۰۱،۲۷۵.
ابن‌خلدون، العبر التاریخ، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۹۵.
طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۳، ص۸۷۸.
ابن هشام، السیرة النبویه، الناشر: دار المعرفة، ج۱، ص۳۳۴-۳۳۷؛ مقدسی، آفرینش و تاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۵۵.
نک: ابن عبدالبر، الاستیعاب،بیروت، دار الجیل، ط الأولی، ۱۴۱۲/۱۹۹۲، ج۳، ص۱۱۸۵.
واقدی، الطبقات الکبری/ترجمه، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، طهران، انتشارات تمدن و تفکر، ۱۳۷۴ش،ج۷،ص:۵۰۱.
ابن عبدالبر، الاستیعاب،۱۴۱۲ق، ۱۹۹۲م، ج۳، ص۱۱۸۶.
ابن سعد، الطبقات الکبری، الناشر :دار صادر - بيروت، ج۲، ص۱۳۱؛ ترجمه طبقات، مهدوی دامغانی، طهران، انتشارات فرهنگ و تمدن و تفکر، ۱۳۷۴ش،ج۲، ص۹۹.
طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۳۲.
روضه خوان موءثر، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۶.
زبیر بن بکار، الاخبار الموفقیات، ۱۳۹۲ق، ص۵۹۵-۵۹۹؛ یعقوبی، تاریخ، دار صادر، ج۲، ص۱۲۸.
الطبقات الکبری/ترجمه مهدوی دامغانی، ج۷، ص۵۰۱.
اخبارالطوال/ترجمه، ص۱۹۵.
الطبقات الکبری/ترجمه مهدوی دامغانی، ج۷، ص۵۰۲.
نک: جنگ صفین/ترجمه، ص۶۰؛ دینوری، اخبارالطوال/ترجمه مهدوی دامغانی، طهران، تکثیر نی، چ چهارم، ۱۳۷۱ش،ص۱۹۴-۱۹۸.
نقش عمرو عاص در مبارزه با امام علی(ع)
بنابر منابع تاریخ اسلام، عمرو عاص در ماجرای جنگ معاویه با امام علی(ع)، مشاور معاویه بود و اکثری از نقشه‌ها و مکر‌های سپاه شام را خویش پیاده سازی میکرد. به عنوان مثال گفته‌اند وقتی که عثمان کشته شد و علی(ع) به سماجت موفق مسلمان‌ها خلافت را عهده دار شد، علی(ع) پیکی سوی معاویه ارسال کرد و از وی خواست تا مانند دیگر مسلمان ها بیعت نماید. معاویه به‌دنبال اعلام خلافت خویش بود و به این رو پاسخی نداد و با عمرو عاص مشاوره تاج گل در مشهد کرد.
تاج گل مصنوعی در مشهد
تاج گل ترحیم در مشهد
تاج گل تبریک در مشهد
تاج گل خیریه در مشهد
تاج گل تسلیت مشهد
تاج گل ترحیم مشهد
تاج گل افتتاحیه مشهد
تاج گل طبیعی مشهد
تشریفات بزرگ مشهد
عمرو بدو اظهار کرد که تو خیر سوابق علی در اسلام و خیر بضاعت و توان رقابت با اورا داری. به‌این رو آغاز بایستی علی را در بین شامیان به‌تیتر آدم کش عثمان معرفی کنی و به خونخواهی عثمان برخیزی و به این شیوه راه و روش را برای ادعای خلافت برای خویش گشوده کنی. معاویه عهده دار شد و با نقشه‌ای که با عمرو عاص کشید، در شام تبلیغ کرد که علی(ع) قتل کننده عثمان میباشد و با عذر و بهانه کردن خون عثمان قضیه را برای نبرد با علی(ع) و اعلام ادعای خلافت خویش گشوده کرد. عمرو در مقابل همیاری با معاویه از وی پیمان گرفته بود که والی مصر خواهد شد.[۲۳] علی(ع) بعداز اگاهی از نقشه معاویه و عمرو عاص، به آنها طومار نوشت و در طومار به عمرو به وی هشدار اعطا کرد که همیاری با معاویه به صلاح وی وجود ندارد اما عمرو عاص در جواب از علی(ع) خواست تا از خلافت گوشه گیرد و عمل را به شورا بسپارد.[۲۴]
عمرو در نبرد صفین، مشاور و از فرماندهان ارشد سپاه معاویه و بیان کننده فرمانده سواره نظام بود.[۲۵] به نقل برخی منابع، عمرو در مبارزه صفین با علی(ع) رو‌به‌رو شد و وقتی که علی(ع) قصد حمله به اورا داشت، عورت خویش را آشکار کرد و علی(ع) از وی رو برگرداند و به این ترتیب، عمرو از مرگ حتمی نجات یافت.[۲۶][یادداشت ۲] عمرو عاص در قصیده دارای اسم و رسم به جلجلیه که برای معاویه نوشته به حوادثی به عنوان مثال این اتفاق اشاره نموده است
عمرو عاص
[از ]
و حین ازاح جیوش الضلا
ل و افاک کالاسد المبسل
و قد ضاق منک علیک الخناق
و صار بک الرحب کالفلفل...
فقمت على عجلتى رافعا
و اکشف عن سوأتى أذیلى
فستر عن وجهه و انثنى
حیاء و روعک لم یعقل
در آن دم که آن یکه تاز دلیر
براند از در بین آن سپاه شریر
چو شیرى دمان خشمگین حمله ور
تو از واهمه با خاطرى مالامال شرر
ز اینجانب راهکار مى خواستى و مفر
ز چنگال حیدر شه حَیّه در...
بر این سیره اینجانب دسیسه ها ساختم
به دانایی این دستور پرداختم
نمودم عیان عورتم بى تفکر
بدادم بدن اندر اینگونه عار و ننگ
شه اولیا از حجب فیس بتافت
دل بى قرار تو آهسته یافت.
[۲۸] در نبرد صفین زمانی گروهی به فرماندهی صاحب و مالک اشتر نخعی مقاومت سپاه شام را ناکامی و چیزی به موفقیت بی نقص سپاه علی(ع) نمانده بود، عمرو به معاویه توصیه کرد که در میان لشکر وی قرآن پخش نمایند و لشکریان قرآن را بر نیزه و تقاضا نمایند که پیکار متوقف گردد و قرآن دربین آنان داوری نماید. این دسیسه عمرو عاص سبب شد تا سپاه شام از باخت رهایی یابد و ماجرای حکمیت پیش آید.[۲۹]
عمرو عاص در ماجرای حکمیت نماینده شام در مقابل ابوموسی اشعری نماینده کوفه بود. وی ابوموسی را راضی کرد که رأی آخری حکمیت این باشد که هم علی(ع) و هم معاویه از خلافت برکنار شوند و عمل به شورا ودیعه گردد. روز اعلام لحاظ، ابوموسی طبق قرار در آغاز به منبر رفت و علی(ع) را خَلْع کرد؛ اما عمرو مغایر قرار، معاویه را به خلافت نصب کرد و به این ترتیب، ماجرای حکمیت به سود‌ای جز نجات سپاه شام از ناکامی نیانجامید.[۳۰]
پانویس
ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ۱۹۹۲م، ج۳، ص۱۱۸۴.
ابن ابی الحدید، گستردن نهج البلاغه، نشر دهنده: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، ج۶، ص۲۸۳
دایرة المعارف والا اسلامی، مدخل عمرو بن عاص
نهج البلاغة، صبحی باتقوا، نشر دهنده: قم، مركز البحوث الاسلاميه ۱۳۷۴ش، خطبه ۸۴؛ ابن ابی الحدید، گستردن نهج البلاغه،منتشر کننده: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، ج۶، ص۲۸۰.
مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ۱۳۸۶، ج۳، ص ۴۶۵.
.تحت عنوان مثال رجوع‌کنید به: سبحانی، نور ولایت، ۱۳۷۴ش، ص۷۶۱،۶۲۲،۶۸۰،۶۸۱؛ مطهری، جاذبه ودافعه علی، ۱۴۰۲ش، ۱۴۴۵ق، ص۱۰۴؛ مکارم، نهج البلاغه با ترجمه جاری فارسی،۱۳۸۴ش،ص، ۴۰۱،۲۷۵.
ابن‌خلدون، العبر التاریخ، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۹۵.
طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۳، ص۸۷۸.
ابن هشام، السیرة النبویه، الناشر: دار المعرفة، ج۱، ص۳۳۴-۳۳۷؛ مقدسی، آفرینش و تاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۵۵.
نک: ابن عبدالبر، الاستیعاب،بیروت، دار الجیل، ط الأولی، ۱۴۱۲/۱۹۹۲، ج۳، ص۱۱۸۵.
واقدی، الطبقات الکبری/ترجمه، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، طهران، انتشارات تمدن و تفکر، ۱۳۷۴ش،ج۷،ص:۵۰۱.
ابن عبدالبر، الاستیعاب،۱۴۱۲ق، ۱۹۹۲م، ج۳، ص۱۱۸۶.
ابن سعد، الطبقات الکبری، الناشر :دار صادر - بيروت، ج۲، ص۱۳۱؛ ترجمه طبقات، مهدوی دامغانی، طهران، انتشارات فرهنگ و تمدن و تفکر، ۱۳۷۴ش،ج۲، ص۹۹.
طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۳۲.
روضه خوان موءثر، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۶.
زبیر بن بکار، الاخبار الموفقیات، ۱۳۹۲ق، ص۵۹۵-۵۹۹؛ یعقوبی، تاریخ، دار صادر، ج۲، ص۱۲۸.
الطبقات الکبری/ترجمه مهدوی دامغانی، ج۷، ص۵۰۱.
اخبارالطوال/ترجمه، ص۱۹۵.
الطبقات الکبری/ترجمه مهدوی دامغانی، ج۷، ص۵۰۲.
نک: جنگ صفین/ترجمه، ص۶۰؛ دینوری، اخبارالطوال/ترجمه مهدوی دامغانی، طهران، تکثیر نی، چ چهارم، ۱۳۷۱ش،ص۱۹۴-۱۹۸.
انتخاب تاج گل برای مراسم خانوادگی و یادبود؛ راهنمای کاربردی